Một phân tích mới của Toronto Star cho thấy, trong 16 tháng đầu tiên kể từ khi Thủ tướng Mark Carney nhậm chức, khoảng 7,8 tỷ đô la giá trị hợp đồng của chính phủ liên bang đã được trao cho các công ty do doanh nghiệp Mỹ kiểm soát, dù Ottawa đang thúc đẩy chính sách “Buy Canadian”, tức ưu tiên mua hàng và dịch vụ của Canada.

Từ tháng 3/2025 đến cuối tháng 7/2026, chính phủ liên bang đã trao khoảng 25 tỷ đô la hợp đồng. Theo dữ liệu chính thức, khoảng 22,4 tỷ đô la được ghi nhận là dành cho các công ty tại Canada, trong khi chưa đến 1,2 tỷ đô la được ghi nhận trực tiếp cho doanh nghiệp Mỹ.

Tuy nhiên, Toronto Star cho rằng cách thống kê này chưa phản ánh đầy đủ quyền sở hữu thực tế. Nhiều công ty được đăng ký và hoạt động tại Canada nhưng công ty mẹ lại đặt tại Mỹ.

Sau khi đối chiếu dữ liệu hợp đồng với thông tin về quyền sở hữu doanh nghiệp, Toronto Star ước tính các công ty do Mỹ kiểm soát thực tế đã nhận khoảng 7,8 tỷ đô la, trong khi các doanh nghiệp do Canada kiểm soát nhận khoảng 14,9 tỷ đô la.

Điều này không có nghĩa toàn bộ 7,8 tỷ đô la được chuyển sang Mỹ. Nhiều tập đoàn Mỹ có công ty con, nhà máy và nhân viên tại Canada. Chẳng hạn, General Dynamics Land Systems–Canada sản xuất xe quân sự tại London, Ontario, nhưng công ty mẹ đặt tại Mỹ.

Vì sao vẫn được xem là “mua hàng Canada”?

Chính sách Buy Canadian có hiệu lực từ ngày 16/12/2025 và ưu tiên các nhà cung cấp có hoạt động thực tế tại Canada, sử dụng lao động Canada và tạo ra nội dung, sản phẩm hoặc giá trị gia tăng trong nước. Chính sách không chỉ dựa vào quốc tịch của công ty mẹ.

Ban đầu, các quy định mới áp dụng cho những hợp đồng chiến lược trị giá từ 25 triệu đô la trở lên, sau đó được mở rộng xuống các hợp đồng từ 5 triệu đô la.

Chính phủ cho biết trong năm tài chính 2024–2025, khoảng 91% trong tổng số 55,6 tỷ đô la hợp đồng do Bộ Dịch vụ Công và Mua sắm Canada quản lý được trao cho các nhà cung cấp hoạt động tại Canada.

Tuy nhiên, phần lớn hợp đồng với doanh nghiệp nước ngoài liên quan đến quốc phòng. Trong giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 2/2026, khoảng 9,3 tỷ đô la hợp đồng và điều chỉnh hợp đồng được trao cho các nhà cung cấp bên ngoài Canada, trong đó khoảng 8,9 tỷ đô la, tương đương 96%, liên quan đến quốc phòng.

Số liệu mới đang làm dấy lên tranh luận về cách Ottawa định nghĩa “mua hàng Canada”: nên dựa vào nơi công ty hoạt động, số việc làm và sản xuất tại Canada, hay cần xét cả quốc gia thực sự kiểm soát và hưởng lợi từ doanh nghiệp.

Vì vậy, con số 7,8 tỷ đô la không nhất thiết cho thấy chính phủ đã chi toàn bộ số tiền đó bên ngoài Canada, nhưng nó cho thấy một phần đáng kể trong các hợp đồng liên bang vẫn thuộc về những tập đoàn có công ty mẹ tại Mỹ, trong lúc Ottawa đang cố giảm sự phụ thuộc kinh tế vào Hoa Kỳ.