Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Hoa Kỳ đang được Canada theo dõi sát sao, trong bối cảnh quan hệ thương mại giữa hai nước tiếp tục căng thẳng vì hàng loạt mức thuế do chính quyền Tổng thống Donald Trump áp đặt.

Một câu hỏi đang được đặt ra tại Ottawa là liệu việc Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội có thể hạn chế chính sách thuế quan của Tổng thống Trump và giúp giảm căng thẳng thương mại với Canada hay không.

Câu trả lời không đơn giản.

Đảng Cộng hòa hiện kiểm soát cả Nhà Trắng và Quốc hội. Tại Thượng viện, đảng này đang giữ thế đa số 53–47, trong khi nhiều cuộc đua quan trọng sẽ quyết định cán cân quyền lực sau cuộc bầu cử tháng 11.

Một số cuộc thăm dò gần đây cho thấy Đảng Dân chủ có khả năng cạnh tranh mạnh tại Hạ viện và một số cuộc đua Thượng viện, nhưng điều đó không đồng nghĩa họ chắc chắn sẽ giành quyền kiểm soát Quốc hội.

Nếu Đảng Dân chủ giành đa số tại Hạ viện hoặc cả hai viện, họ có thể tăng áp lực lên chính quyền Trump về chính sách thương mại.

Lãnh đạo Đảng Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries đã nhiều lần chỉ trích các mức thuế của Tổng thống Trump và cho biết đảng của ông muốn khôi phục vai trò của Quốc hội trong việc quyết định chính sách thương mại. Đầu năm nay, các nghị sĩ Dân chủ cũng thúc đẩy một cuộc bỏ phiếu nhằm phản đối một số mức thuế áp lên Canada.

Tuy nhiên, ngay cả khi Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội, việc chấm dứt các mức thuế không thể diễn ra tự động.

Theo Hiến pháp Hoa Kỳ, Quốc hội có quyền đánh thuế và thuế nhập khẩu cũng như điều chỉnh thương mại với nước ngoài. Nhưng trong nhiều thập niên, Quốc hội đã trao cho tổng thống nhiều quyền hạn thương mại thông qua các đạo luật liên bang khác nhau.

Chính quyền Trump đã sử dụng nhiều cơ sở pháp lý để áp thuế, trong đó có Điều 232 liên quan đến an ninh quốc gia, Điều 301 về các hành vi thương mại bị xem là không công bằng và một số điều khoản khác trong luật thương mại Hoa Kỳ.

Đáng chú ý, vào tháng 2/2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã bác bỏ các mức thuế toàn cầu mà Tổng thống Trump áp đặt dựa trên International Emergency Economic Powers Act, tức Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế, thường được viết tắt là IEEPA. Tòa cho rằng đạo luật này không trao cho tổng thống quyền áp thuế theo cách chính quyền đã sử dụng.

Tuy nhiên, phán quyết đó không loại bỏ toàn bộ chính sách thuế quan của chính quyền. Nhà Trắng sau đó chuyển sang sử dụng những cơ sở pháp lý khác để tiếp tục áp thuế, và một số biện pháp mới hiện vẫn đang bị thách thức tại tòa án.

Điều này có nghĩa rằng nếu Đảng Dân chủ muốn hủy bỏ nhiều mức thuế, họ có thể phải thông qua luật nhằm thu hồi hoặc hạn chế quyền mà Quốc hội trước đây đã trao cho tổng thống.

Nhưng nếu Tổng thống Trump phản đối và phủ quyết dự luật, Quốc hội thông thường cần ít nhất hai phần ba số phiếu tại cả Hạ viện và Thượng viện để vượt qua quyền phủ quyết.

Vì vậy, việc Đảng Dân chủ chỉ giành đa số thông thường chưa chắc đủ để buộc Nhà Trắng phải chấm dứt chính sách thuế quan.

Ngoài ra, bản thân Đảng Dân chủ cũng không hoàn toàn thống nhất về mọi vấn đề thương mại. Một số nghị sĩ ôn hòa có thể ủng hộ một số biện pháp bảo hộ nhằm bảo vệ ngành công nghiệp hoặc việc làm tại khu vực của họ.

Do đó, ngay cả trong trường hợp Quốc hội đổi màu, chính sách thương mại của Mỹ vẫn có thể trở thành một cuộc đấu kéo dài giữa Nhà Trắng và Quốc hội.

Đối với Canada, điều này đặc biệt quan trọng vì Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Canada.

Cuộc tranh chấp hiện nay đang ảnh hưởng đến nhiều ngành quan trọng, bao gồm thép, nhôm, ô tô, phụ tùng và một số mặt hàng nông nghiệp. Chính quyền Trump gần đây vẫn cho biết họ không thấy cần phải vội vàng đạt một thỏa thuận mới với Canada.

Nếu Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát tìm cách hạn chế thuế quan nhưng Nhà Trắng chống lại, tình trạng bế tắc chính trị có thể kéo dài. Điều này có thể khiến các doanh nghiệp Canada tiếp tục phải đối mặt với sự bất ổn thay vì được giảm thuế ngay lập tức.

Quốc hội còn có một công cụ quan trọng khác là quyền kiểm soát ngân sách liên bang, thường được gọi là “power of the purse”, tức quyền quyết định chính phủ được phép chi bao nhiêu tiền và vào những mục đích nào.

Một Quốc hội đối lập có thể sử dụng ngân sách, các cuộc điều trần, quyền triệu tập và việc sửa đổi luật để gây sức ép lên chính quyền về chính sách thương mại. Tuy nhiên, việc sử dụng những công cụ này đến mức nào sẽ phụ thuộc vào tương quan chính trị sau bầu cử.

Vì vậy, một chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể làm thay đổi cán cân quyền lực tại Washington và tạo thêm sức ép đối với chính sách thuế quan của Tổng thống Trump.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa chiến tranh thương mại Canada–Hoa Kỳ sẽ tự động chấm dứt.

Ngay cả khi Quốc hội thay đổi quyền kiểm soát, nhiều mức thuế có thể vẫn tồn tại do quyền hành pháp, luật thương mại hiện hành, quyền phủ quyết của tổng thống và những bất đồng bên trong chính Quốc hội.

Đối với Canada, kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ vì vậy có thể thay đổi môi trường chính trị tại Washington, nhưng việc tháo gỡ hoàn toàn các rào cản thương mại nhiều khả năng vẫn đòi hỏi đàm phán trực tiếp, thay đổi luật hoặc các quyết định tiếp theo từ tòa án.