Dự án đường sắt cao tốc nối Toronto với Quebec City có thể tiêu tốn tới 113 tỷ đô la, cao hơn khoảng 25% so với mức ước tính cao nhất hiện nay của chính phủ liên bang, theo một báo cáo mới của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Canada.

Parliamentary Budget Officer, tức Văn phòng Ngân sách Quốc hội, gọi tắt là PBO, ước tính chi phí xây dựng tuyến đường sắt cơ bản sẽ nằm trong khoảng 75 đến 113 tỷ đô la, trong khi chính phủ hiện đưa ra mức ước tính khoảng 60 đến 90 tỷ đô la, tính theo giá trị đồng tiền năm 2024.

Ở mức cao nhất, ước tính 113 tỷ đô la của PBO cao hơn khoảng 25,6% so với con số 90 tỷ đô la của chính phủ.

PBO cho biết khoảng chênh lệch lớn này phản ánh mức độ bất định rất cao thường gặp ở những dự án đường sắt quy mô lớn, đặc biệt khi tuyến đường, thiết kế kỹ thuật và phương án xây dựng cuối cùng vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

Dự án mang tên Alto dự kiến xây dựng khoảng 1.000 km đường sắt điện khí hóa, nối Toronto với Quebec City qua các thành phố lớn như Peterborough, Ottawa, Montreal, Laval và Trois-Rivières. Tàu được thiết kế để chạy với vận tốc lên tới 300 km/giờ hoặc hơn, qua đó giảm đáng kể thời gian đi lại giữa Ontario và Quebec.

Chính phủ dự kiến bắt đầu xây dựng phần đầu tiên vào năm 2029, trong đó tuyến Ottawa–Montreal được lựa chọn để triển khai trước.

Một trong những yếu tố có thể đẩy chi phí tăng mạnh là địa hình.

Theo PBO, khoảng 130 km tuyến đường giữa Ottawa và Peterborough có thể đi qua khu vực Canadian Shield, tức vùng địa chất có nhiều đá cứng, đòi hỏi phải đào, cắt đá và san lấp quy mô lớn để bảo đảm đường ray phù hợp cho tàu chạy tốc độ cao.

Ngoài ra, khu vực Montreal cũng đặt ra thách thức lớn. PBO ước tính có thể cần khoảng 15 km đường hầm để kết nối Laval với đảo Montreal. Mỗi kilomet đường hầm bổ sung có thể làm chi phí tăng trung bình khoảng 169 triệu đô la, trong khi mỗi kilomet cầu hoặc công trình đường sắt trên cao có thể làm tăng khoảng 153 triệu đô la.

Chi phí cũng có thể tăng thêm nếu chính phủ quyết định thay đổi tuyến để đưa Kingston, Ontario, vào mạng lưới.

Tháng 6 vừa qua, Ottawa xác nhận Kingston đang được xem xét như một điểm dừng tiềm năng. PBO cho biết ước tính từ 75 đến 113 tỷ đô la hiện chưa bao gồm phương án thay đổi tuyến qua Kingston.

PBO cũng cảnh báo việc trì hoãn thời điểm khởi công có thể khiến chi phí tiếp tục tăng. Theo mô hình của cơ quan này, mỗi năm trì hoãn có thể làm tổng chi phí xây dựng tăng thêm khoảng 1,5 tỷ đô la, dù con số thực tế còn phụ thuộc nhiều yếu tố.

Về tác động kinh tế, PBO cho rằng lợi ích trong giai đoạn xây dựng sẽ ở mức tương đối khiêm tốn.

Riêng đoạn Ottawa–Montreal, cơ quan này ước tính hoạt động xây dựng có thể làm Tổng sản phẩm quốc nội, tức GDP, tăng khoảng 1,8 tỷ đô la trong năm 2029 và khoảng 2 tỷ đô la vào năm 2033.

Số việc làm được tạo ra trong quá trình xây dựng được ước tính khoảng 4.300 việc trong năm đầu, tăng lên khoảng 9.000 việc vào năm thứ năm.

PBO lưu ý đây chỉ là tác động kinh tế trong giai đoạn xây dựng. Báo cáo chưa tính đến những lợi ích lâu dài có thể xuất hiện sau khi đường sắt đi vào hoạt động, chẳng hạn tăng năng suất, rút ngắn thời gian đi lại hoặc thúc đẩy phát triển kinh tế dọc hành lang.

Báo cáo cũng chưa tính chi phí tài chính nếu chính phủ phải vay thêm, tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu ở những lĩnh vực khác để tài trợ dự án.

Phía chính phủ liên bang cho rằng Alto là một dự án hạ tầng mang tính dài hạn và có khả năng thay đổi cách người dân đi lại trong hành lang đông dân nhất Canada.

Trong khi đó, Đảng Bảo thủ phản đối dự án vì lo ngại chi phí. Người phụ trách hồ sơ giao thông của đảng, Dan Albas, nói rằng Đảng Bảo thủ sẽ hủy dự án nếu có cơ hội thành lập chính phủ.

Liên đoàn Người đóng thuế Canada cũng kêu gọi chính phủ từ bỏ kế hoạch, cho rằng Ottawa không đủ khả năng chi hơn 100 tỷ đô la cho một dự án đường sắt mới.

Ngược lại, Bộ trưởng Giao thông Steven MacKinnon cho biết chính phủ sẽ xem xét báo cáo của PBO và tiếp tục xem Alto là một dự án hạ tầng quan trọng cho nhiều thế hệ.

PBO cũng lưu ý rằng các luật liên bang mới nhằm đẩy nhanh việc phê duyệt dự án và thu hồi đất có thể giúp Canada tránh một số vấn đề khiến các dự án đường sắt cao tốc tại Hoa Kỳ và Anh đội vốn mạnh. Tuy nhiên, cơ quan này cho rằng hiệu quả thực tế của các biện pháp đó vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Báo cáo ngày 1/10 mới chỉ là phần đầu trong quá trình đánh giá dự án. PBO cho biết báo cáo tiếp theo sẽ xem xét một câu hỏi quan trọng khác: liệu lượng hành khách dự kiến có đủ để giúp hệ thống đường sắt cao tốc hoạt động bền vững về tài chính hay không.