Một phát biểu của Thủ tướng Canada Mark Carney trong ngày 10 tháng 11 đang thu hút sự chú ý, sau khi ông đưa ra nhận định về mức độ rủi ro an ninh trong quan hệ với Trung Quốc, đồng thời đề cập đến Hoa Kỳ.
Phát biểu được đưa ra trong cuộc họp báo tại Montreal, khi ông Carney được hỏi về kế hoạch gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và những lo ngại liên quan đến hoạt động gián điệp, can thiệp nước ngoài của Bắc Kinh tại Canada. Trong phần trả lời bằng tiếng Anh, ông Carney nói rằng quan hệ kinh tế giữa Canada và Trung Quốc đang được mở rộng, nhưng vẫn có những giới hạn rõ ràng nhằm kiểm soát các rủi ro.
Đáng chú ý, ông đưa ra một câu nói có nội dung rằng những rủi ro an ninh trong quan hệ đối tác với Trung Quốc thấp hơn rất nhiều so với những rủi ro an ninh liên quan đến Hoa Kỳ.
Cách diễn đạt này lập tức gây tranh luận, đặc biệt khi một số cơ quan truyền thông và tài khoản mạng xã hội diễn giải rằng Thủ tướng Canada đang xem Hoa Kỳ là mối đe dọa an ninh lớn hơn Trung Quốc.
Tuy nhiên, cần lưu ý một chi tiết quan trọng. Trong phần trả lời bằng tiếng Pháp, ông Carney làm rõ rằng ông đang so sánh những rủi ro trong quan hệ Canada–Trung Quốc với những rủi ro trong quan hệ Mỹ–Trung Quốc.
Nói cách khác, phát biểu có thể được hiểu là Canada có mức độ tiếp xúc và những rủi ro an ninh trong quan hệ kinh tế với Bắc Kinh thấp hơn so với Hoa Kỳ, chứ không nhất thiết là ông Carney đang tuyên bố nước Mỹ nguy hiểm hơn Trung Quốc đối với Canada.
Dù vậy, việc Thủ tướng đưa Hoa Kỳ vào một câu trả lời về an ninh và quan hệ với Trung Quốc vẫn tạo ra nhiều cách diễn giải khác nhau, trong bối cảnh quan hệ giữa Ottawa và Washington đang chịu sức ép từ các bất đồng thương mại.
Trên thực tế, Hoa Kỳ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất và đồng minh an ninh quan trọng hàng đầu của Canada. Hai nước có quan hệ hợp tác quốc phòng sâu rộng, bao gồm Bộ Tư lệnh Phòng không Bắc Mỹ, thường được gọi là NORAD, cùng nhiều cơ chế chia sẻ thông tin tình báo.
Trong khi đó, quan hệ giữa Canada và Trung Quốc lại có lịch sử căng thẳng về những vấn đề như can thiệp chính trị, an ninh quốc gia, nhân quyền và hoạt động thu thập thông tin tình báo.
Đáng chú ý, trong chiến dịch tranh cử liên bang năm 2025, chính ông Carney từng xác định Trung Quốc là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với Canada về hoạt động can thiệp từ nước ngoài.
Một cuộc điều tra công khai về can thiệp nước ngoài tại Canada cũng từng xác định Trung Quốc là quốc gia tích cực nhất trong các hoạt động tìm cách gây ảnh hưởng đến những thể chế dân chủ của Canada, bao gồm các cuộc bầu cử liên bang năm 2019 và 2021.
Bắc Kinh nhiều lần bác bỏ những cáo buộc can thiệp vào công việc nội bộ Canada.
Chính vì vậy, việc Ottawa gần đây chủ động thúc đẩy quan hệ kinh tế và tài chính với Trung Quốc đang được theo dõi chặt chẽ.
Chỉ một ngày trước phát biểu của ông Carney, Canada và Trung Quốc đã hoàn tất các cuộc đối thoại kinh tế cấp cao tại Vancouver. Bắc Kinh cũng phát hành lô trái phiếu chính phủ bằng đồng nhân dân tệ tại thị trường Canada, với giá trị tương đương khoảng 846 triệu đô la Canada.
Những diễn biến này cho thấy hai nước đang tìm cách khôi phục và mở rộng hợp tác kinh tế sau nhiều năm quan hệ căng thẳng.
Đối với chính phủ Carney, việc mở rộng thương mại với Trung Quốc còn nằm trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nhằm giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế Canada vào Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, mở rộng quan hệ thương mại không có nghĩa những bất đồng về an ninh đã được giải quyết.
Trong cuộc họp báo ngày 10 tháng 11, ông Carney khẳng định sẽ trực tiếp nêu vấn đề can thiệp nước ngoài khi gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á–Thái Bình Dương, gọi tắt là APEC, dự kiến diễn ra tại Thâm Quyến, Trung Quốc, trong hai ngày 18 và 19 tháng 11.
Theo Thủ tướng, lợi ích của những cuộc gặp trực tiếp là hai bên có thể trao đổi thẳng thắn về những vấn đề nhạy cảm, bao gồm an ninh, kinh tế và nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.
Ông nhấn mạnh Canada sẽ yêu cầu Trung Quốc, cũng như các quốc gia khác, tôn trọng chủ quyền và không can thiệp vào những vấn đề trong nước.
Như vậy, phát biểu của ông Carney cần được đặt trong toàn bộ bối cảnh quan hệ Canada–Trung Quốc và những căng thẳng hiện nay với Hoa Kỳ.
Điều đã được xác nhận là Thủ tướng đưa ra phép so sánh về rủi ro an ninh giữa các mối quan hệ với Trung Quốc và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, việc khẳng định ông tuyên bố Hoa Kỳ là mối đe dọa an ninh lớn hơn Trung Quốc đối với Canada có thể không phản ánh đầy đủ ý nghĩa câu trả lời, đặc biệt khi xét đến phần giải thích bằng tiếng Pháp.
Dù được hiểu theo cách nào, phát biểu này vẫn phản ánh một thực tế đáng chú ý: Chính phủ Canada đang tìm cách xây dựng quan hệ kinh tế độc lập và đa dạng hơn, trong khi phải cân bằng giữa lợi ích thương mại với Trung Quốc, quan hệ đồng minh lâu đời với Hoa Kỳ và những yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia.
Cuộc gặp sắp tới giữa ông Carney và Chủ tịch Tập Cận Bình vì thế sẽ là dịp quan trọng để đánh giá Ottawa có thể tiến xa đến đâu trong việc mở rộng hợp tác với Bắc Kinh mà vẫn duy trì những giới hạn cần thiết về an ninh và chủ quyền.