Một báo cáo mới công bố ngày 13 tháng 11 đang làm dấy lên lo ngại về chất lượng giáo dục tại Canada, khi cho thấy hơn một phần ba học sinh chưa đạt được kỹ năng đọc hiểu cần thiết vào cuối lớp 3, giai đoạn được xem là đặc biệt quan trọng đối với quá trình học tập của trẻ.
Báo cáo do Quỹ Nghiên cứu Chính sách Aristotle thực hiện, dựa trên kết quả đánh giá năng lực đọc của học sinh tại nhiều tỉnh bang Canada.
Theo nhóm nghiên cứu, khoảng 38% học sinh trong số liệu được sử dụng chưa đạt chuẩn đọc hiểu ở cuối lớp 3. Điều này có nghĩa cứ khoảng ba học sinh thì có hơn một em gặp khó khăn trong việc đọc và hiểu nội dung phù hợp với trình độ học tập.
Tuy nhiên, cần làm rõ rằng chưa đạt chuẩn đọc hiểu không đồng nghĩa trẻ hoàn toàn không biết đọc. Nhiều em vẫn có thể nhận diện chữ, đọc câu đơn giản, nhưng gặp khó khăn khi phải đọc trôi chảy, hiểu nội dung hoặc tự sử dụng tài liệu để hoàn thành bài học.
Các chuyên gia cho rằng lớp 3 là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng. Trong những năm đầu tiểu học, trẻ chủ yếu học cách đọc. Nhưng từ lớp 4 trở đi, các em bắt đầu phải sử dụng kỹ năng đọc để tiếp thu kiến thức ở nhiều môn học khác.
Nếu không có nền tảng đọc hiểu vững chắc trước giai đoạn này, học sinh có thể gặp khó khăn ngày càng lớn trong quá trình học tập.
Báo cáo cũng cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa các tỉnh bang.
Tại Manitoba, kết quả đánh giá năm 2024 cho thấy khoảng 55% học sinh lớp 3 không đạt chuẩn đọc của tỉnh bang. Ontario ghi nhận tỷ lệ 38%, trong khi Nova Scotia là khoảng 28%.
Đối với học sinh lớp 4, British Columbia có khoảng 30% chưa đạt chuẩn, còn Quebec ghi nhận khoảng 31% theo dữ liệu được nhóm nghiên cứu sử dụng.
Riêng Alberta có kết quả tích cực hơn. Dữ liệu từ cuộc khảo sát quốc tế về khả năng đọc của học sinh lớp 4 năm 2021 cho thấy khoảng 80% học sinh đạt mức năng lực đọc theo tiêu chuẩn được sử dụng, đồng nghĩa khoảng 20% chưa đạt mức này.
Tuy nhiên, các tỉnh bang sử dụng những bài kiểm tra, năm đánh giá và tiêu chuẩn khác nhau, nên không thể xem những tỷ lệ trên là bảng xếp hạng hoàn toàn tương đương về chất lượng giáo dục.
Một vấn đề khác được báo cáo đề cập là những khó khăn về đọc hiểu có thể kéo dài sang tuổi thiếu niên và trưởng thành nếu học sinh không được hỗ trợ kịp thời.
Dữ liệu từ Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế, gọi tắt là PISA, cho thấy khoảng 22% học sinh Canada ở tuổi 15 chưa đạt mức năng lực đọc cơ bản được sử dụng trong cuộc đánh giá.
Trong khi đó, báo cáo năm 2022 của Ủy ban Nhân quyền Ontario, mang tên Quyền được đọc, từng cảnh báo nhiều học sinh gặp khó khăn với kỹ năng đọc nhưng không được phát hiện và hỗ trợ đủ sớm.
Ủy ban cho rằng việc áp dụng phương pháp giảng dạy dựa trên nghiên cứu khoa học, kết hợp kiểm tra kỹ năng đọc từ những năm đầu và can thiệp kịp thời, có thể giúp giảm đáng kể số học sinh không đạt chuẩn.
Một trong những phương pháp được khuyến nghị là dạy trẻ nhận biết mối liên hệ giữa chữ viết và âm thanh một cách có hệ thống, thay vì chủ yếu dựa vào hình ảnh hoặc ngữ cảnh để đoán từ.
Các chuyên gia cũng đề nghị trường học thường xuyên kiểm tra khả năng đọc của học sinh từ mẫu giáo đến lớp 2, để phát hiện sớm những em cần được hỗ trợ thêm.
Theo nhóm nghiên cứu Aristotle, việc cải thiện kỹ năng đọc không chỉ giúp học sinh đạt kết quả tốt hơn ở trường, mà còn có ảnh hưởng lâu dài đến cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng tiếp cận thông tin khi trưởng thành.
Báo cáo vì vậy kêu gọi các tỉnh bang Canada xem xét lại phương pháp giảng dạy đọc hiểu, tăng cường đào tạo giáo viên và bảo đảm học sinh gặp khó khăn được hỗ trợ ngay từ những năm đầu tiểu học.
Đối với các gia đình, điều quan trọng là thường xuyên theo dõi khả năng đọc và hiểu của trẻ, thay vì chỉ đánh giá dựa trên việc trẻ có thể đọc thành tiếng hay không.
Bởi một học sinh có thể đọc hết một đoạn văn nhưng vẫn chưa hiểu được ý nghĩa của những gì mình vừa đọc. Phát hiện sớm những khó khăn này sẽ giúp gia đình và nhà trường phối hợp hỗ trợ trẻ trước khi khoảng cách học tập ngày càng lớn.