Chính phủ liên bang Canada đang chuẩn bị sửa đổi luật về trợ tử y tế, nhằm cho phép những người mắc bệnh hiểm nghèo được đăng ký trước nguyện vọng chấm dứt cuộc sống bằng hỗ trợ y tế, ngay cả khi sau này họ không còn khả năng tự đưa ra quyết định.
Chương trình này được gọi là Medical Assistance in Dying (MAID), nghĩa là trợ giúp y tế để chấm dứt sự sống theo những điều kiện luật định.
Theo kế hoạch được công bố, Bộ trưởng Tư pháp Sean Fraser và Bộ trưởng Y tế Marjorie Mitchel sẽ trình bày chi tiết những thay đổi mới vào thứ Tư. Chính phủ dự kiến sửa đổi Bộ luật Hình sự nhằm bảo đảm các bác sĩ thực hiện trợ tử cho bệnh nhân đủ điều kiện, dựa trên yêu cầu được lập trước hợp pháp, sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Điểm quan trọng nhất của dự luật là cơ chế Advance Directive hoặc Advance Request, nghĩa là chỉ thị y tế trước hoặc yêu cầu trợ tử lập trước.
Theo cơ chế này, một người vẫn còn đủ khả năng nhận thức và quyết định, nhưng đã được chẩn đoán mắc bệnh có thể khiến họ mất khả năng đó trong tương lai, sẽ được phép lập văn bản yêu cầu trợ tử. Nếu bệnh tình tiến triển đến giai đoạn họ không còn khả năng tự quyết định, nguyện vọng đã được ghi nhận trước đó có thể được thực hiện nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.
Ví dụ, một bệnh nhân mắc Alzheimer hoặc chứng sa sút trí tuệ có thể đăng ký trợ tử từ khi còn minh mẫn, thay vì phải chờ đến giai đoạn bệnh nặng, khi họ không còn khả năng đưa ra sự đồng ý hợp pháp.
Năm 2024, Quebec trở thành tỉnh bang đầu tiên tại Canada cho phép bệnh nhân lập yêu cầu trợ tử trước. Tuy nhiên, quy định tại Quebec chỉ áp dụng cho những người đã được chẩn đoán mắc bệnh nghiêm trọng, không thể chữa khỏi và có nguy cơ mất khả năng đồng ý điều trị. Bệnh nhân cũng phải có bác sĩ hoặc điều dưỡng chuyên khoa đồng ý tham gia quy trình.
Dù vậy, đề xuất mới đang gây tranh luận về đạo đức y khoa.
Ông Kerry Bowman, chuyên gia đạo đức sinh học tại Đại học Toronto, cảnh báo rằng rất khó dự đoán chính xác một căn bệnh sẽ tiến triển như thế nào, cũng như liệu mong muốn của bệnh nhân khi còn minh mẫn có thực sự phản ánh điều họ muốn ở giai đoạn cuối đời hay không.
Một vấn đề phức tạp khác là quyền rút lại sự đồng ý. Theo luật Quebec, bệnh nhân có thể sửa đổi hoặc hủy bỏ yêu cầu trợ tử. Tuy nhiên, nếu họ đã mất hoàn toàn khả năng nhận thức và giao tiếp, việc xác định liệu họ còn muốn thực hiện quyết định trước đó hay không sẽ trở nên đặc biệt khó khăn.
Trong khi đó, tổ chức vận động quyền được chết trong phẩm giá Dying With Dignity Canada lại chỉ trích cách tiếp cận của chính phủ liên bang vì để các tỉnh bang và vùng lãnh thổ tự quyết định việc triển khai.
Bà Helen Long, giám đốc điều hành tổ chức, cho rằng điều này có thể tạo ra một hệ thống thiếu thống nhất, khiến người dân ở một số tỉnh bang được tiếp cận quyền đăng ký trợ tử trước, trong khi người dân ở những nơi khác không có lựa chọn tương tự.
Theo bà Long, nếu không được phép đăng ký trước, những bệnh nhân mắc bệnh thoái hóa nghiêm trọng có thể phải đối diện với hai lựa chọn khó khăn: thực hiện trợ tử sớm hơn mong muốn khi vẫn còn đủ khả năng đồng ý, hoặc tiếp tục sống trong tình trạng mà trước đó họ đã xác định là không thể chấp nhận được.
Đề xuất sửa luật lần này được xem là một thay đổi quan trọng trong chính sách trợ tử của Canada, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về quyền tự quyết của bệnh nhân, trách nhiệm của bác sĩ và cách bảo đảm rằng quyết định được đưa ra trong quá khứ vẫn phù hợp với nguyện vọng của người bệnh ở thời điểm thực hiện.
Hiện đây vẫn là đề xuất sửa đổi luật liên bang, chưa đồng nghĩa với việc quyền đăng ký trợ tử trước đã được áp dụng thống nhất trên toàn Canada.
