Căng thẳng giữa chính phủ liên bang Canada và tỉnh bang Quebec đang gia tăng, sau khi Thủ hiến Paul St-Pierre Plamondon chủ động liên hệ với hàng chục quan chức vừa đắc cử tại Hoa Kỳ nhằm thúc đẩy hợp tác thương mại, khiến Thủ tướng Mark Carney công khai bày tỏ sự không đồng tình.

Theo thông tin được National Post và Le Journal de Québec đăng tải, Thủ hiến Quebec đã gửi thư đến 59 thống đốc và thượng nghị sĩ vừa đắc cử hoặc tái đắc cử tại các tiểu bang Mỹ có quan hệ kinh tế với Quebec.

Những lá thư được viết bằng cả tiếng Anh và tiếng Pháp, nhằm chúc mừng kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, đồng thời đề nghị hai bên hợp tác phát triển những dự án thương mại và đầu tư mang lại lợi ích chung.

Chẳng hạn, trong thư gửi một thượng nghị sĩ đắc cử tại Michigan, ông St-Pierre Plamondon nhấn mạnh rằng quan hệ thương mại giữa Quebec và tiểu bang này đã đạt gần 4,6 tỷ đô la Mỹ trong năm 2025.

Ông cũng khuyến khích các quan chức Mỹ liên hệ trực tiếp với những văn phòng đại diện của Quebec tại Hoa Kỳ, bao gồm Chicago và Boston, để thảo luận những cơ hội hợp tác mới.

Theo truyền thông Quebec, đây mới là bước khởi đầu của một chiến dịch ngoại giao thương mại rộng lớn hơn. Chính quyền tỉnh bang dự kiến thành lập một nhóm chuyên trách mang tên Team Quebec, do ông Pascal Paradis dẫn đầu, nhằm tăng cường tiếp xúc và bảo vệ lợi ích kinh tế của Quebec tại thị trường Mỹ.

Tuy nhiên, trong cuộc họp báo tại Montreal ngày 10 tháng 11, Thủ tướng Mark Carney tỏ ra không đồng tình với cách tiếp cận này.

Khi được hỏi liệu những hoạt động riêng của Quebec có thể ảnh hưởng đến quá trình đàm phán thương mại Canada–Hoa Kỳ hay không, ông Carney thừa nhận điều đó có thể xảy ra.

Thủ tướng nhấn mạnh rằng các quyết định quan trọng về chính sách thương mại của Hoa Kỳ trong những năm tới vẫn chủ yếu thuộc thẩm quyền của Tổng thống Donald Trump và chính quyền liên bang Mỹ, chứ không phải các nghị sĩ.

Theo ông Carney, trong một cuộc đàm phán thương mại, tốt nhất nên có một đại diện thống nhất, và trách nhiệm thương lượng các thỏa thuận quốc tế thuộc về chính phủ liên bang Canada.

Phản ứng trước phát biểu này, Thủ hiến Quebec tuyên bố thẳng thắn rằng ông Carney không phải cấp trên của mình và không thể ngăn Quebec duy trì các quan hệ quốc tế để bảo vệ lợi ích của tỉnh bang.

Ông St-Pierre Plamondon còn đưa ra một cách ví von khá gay gắt, cho rằng Thủ tướng Carney muốn Quebec không được bước ra sân băng, bởi ông muốn giữ toàn bộ sân chơi cho riêng mình.

Theo Thủ hiến Quebec, việc tỉnh bang trực tiếp tiếp xúc với các đối tác quốc tế không phải điều mới mẻ mà đã được nhiều chính quyền Quebec thực hiện trong nhiều năm qua.

Ông khẳng định Quebec sẽ tiếp tục chủ động trên trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp đang đối mặt với những bất ổn từ chính sách thuế quan của Hoa Kỳ.

Phát biểu được ông đưa ra sau cuộc gặp với lãnh đạo Khối Quebec tại Quốc hội liên bang, Yves-François Blanchet. Hai bên đã thảo luận những biện pháp phối hợp nhằm tăng cường tiếng nói của Quebec trong các vấn đề thương mại.

Tranh cãi lần này cũng diễn ra khi quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo vốn đã có những bất đồng trước đó.

Thủ hiến Quebec từng chỉ trích Ottawa vì không tạo điều kiện để tỉnh bang tham gia đầy đủ vào các cuộc thảo luận thương mại với Liên minh châu Âu, dù những quyết định này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế Quebec.

Đáng chú ý, hai bên cũng chưa thống nhất được địa điểm tổ chức cuộc gặp chính thức đầu tiên.

Theo thông tin được công bố, Thủ tướng Carney từng đề nghị gặp tại khu vực Ottawa–Gatineau hoặc Montreal, nhưng ông St-Pierre Plamondon muốn Thủ tướng đến Quebec City.

Dù vậy, hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ có cuộc gặp bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Pháp ngữ tại Campuchia, diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 11.

Ngoài những bất đồng về thương mại, chính quyền Quebec còn chỉ trích kế hoạch nhập cư mới của Ottawa.

Bộ trưởng Di trú Quebec Catherine Gentilcore cho rằng nếu tính cả những chương trình đặc biệt dành cho người đang sinh sống tại Canada, tổng số người có khả năng được cấp thường trú nhân trong năm 2027 có thể lên đến 662.000.

Tuy nhiên, đây là cách tính của chính quyền Quebec, không phải mục tiêu tiếp nhận thường trú nhân chính thức của liên bang. Theo kế hoạch được công bố, Ottawa đặt chỉ tiêu 380.000 thường trú nhân mỗi năm trong giai đoạn 2027 đến 2029.

Những bất đồng hiện nay phản ánh sự khác biệt giữa hai cấp chính quyền về cách Canada nên bảo vệ lợi ích kinh tế trong quan hệ với Hoa Kỳ.

Trong khi Thủ tướng Carney muốn duy trì một đầu mối đàm phán thống nhất để tránh những thông điệp trái ngược, chính quyền Quebec cho rằng tỉnh bang cần có quyền chủ động tiếp xúc với các đối tác thương mại, đặc biệt khi hàng nghìn doanh nghiệp và việc làm địa phương có thể bị ảnh hưởng bởi các quyết định từ Washington.

Dù chính phủ liên bang có thẩm quyền đàm phán và ký kết các hiệp định thương mại quốc tế, các tỉnh bang Canada vẫn có thể duy trì văn phòng đại diện và thúc đẩy quan hệ kinh tế với những đối tác nước ngoài trong phạm vi thẩm quyền của mình.

Vì vậy, vấn đề không đơn thuần là Quebec có được phép tiếp xúc với các quan chức Mỹ hay không, mà là những hoạt động đó sẽ được phối hợp như thế nào với chiến lược thương mại chung của Canada.

Cuộc gặp sắp tới giữa ông Carney và ông St-Pierre Plamondon vì thế được chú ý, khi cả hai đang phải tìm cách giải quyết những bất đồng chính trị trong lúc nền kinh tế Canada tiếp tục chịu sức ép từ quan hệ thương mại với Hoa Kỳ.