Một báo cáo mới của tổ chức nhân quyền Safeguard Defenders đang làm dấy lên những lo ngại về hoạt động giám sát và gây ảnh hưởng của chính quyền Trung Quốc đối với cộng đồng người Hoa sinh sống ở nước ngoài, trong đó có Canada.
Báo cáo công bố ngày 27 tháng 10 năm 2026, mang tên “Công thức đàn áp: Mạng lưới kiểm soát cộng đồng toàn cầu của Trung Quốc”, đề cập đến một trường hợp đáng chú ý tại Vancouver, tỉnh bang British Columbia.
Theo tài liệu được tổ chức này thu thập, vào năm 2022, một du học sinh Trung Quốc tại Vancouver xảy ra bất đồng với cha mẹ ở thành phố Vô Tích, Trung Quốc, và ngừng liên lạc với gia đình trong khoảng một tuần.
Sau đó, một người được mô tả là nhân viên liên lạc thuộc mạng lưới của Hội Liên hiệp Hoa kiều Vô Tích đã tìm cách tiếp cận sinh viên này để thực hiện hoạt động được phía Trung Quốc gọi là “công tác tư tưởng”.
Đây là thuật ngữ thường được sử dụng trong hệ thống chính trị Trung Quốc, chỉ những hoạt động giáo dục và định hướng quan điểm, nhằm khuyến khích người dân tuân theo các giá trị và đường lối của Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Điều khiến vụ việc gây chú ý là người liên lạc hoạt động ngay tại Canada, trong khi mạng lưới mà người này tham gia được cho là có liên hệ với nhiều cơ quan chính quyền Trung Quốc, bao gồm cả lực lượng công an và an ninh.
Theo Safeguard Defenders, Hội Liên hiệp Hoa kiều Vô Tích duy trì các điểm liên lạc tại hơn 150 thành phố trên thế giới, với hơn 300 nhân viên liên lạc. Mạng lưới này được giới thiệu là hỗ trợ người Trung Quốc ở nước ngoài, nhưng báo cáo cho rằng một số hoạt động còn phục vụ mục đích theo dõi và định hướng tư tưởng.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng trường hợp du học sinh tại Vancouver được nêu dựa trên tài liệu do tổ chức nhân quyền phân tích. Chưa có thông tin xác nhận độc lập rằng người liên lạc đã thực hiện hành vi phạm pháp tại Canada, cũng như chưa có bằng chứng công khai cho thấy sinh viên này bị đe dọa hoặc cưỡng ép.
Báo cáo còn đề cập đến trường hợp nhà báo Trung Quốc lưu vong Lý Dĩnh, hiện sống tại Ý. Người này nổi tiếng nhờ tài khoản mạng xã hội đăng tải thông tin về các cuộc biểu tình phản đối chính sách kiểm soát COVID-19 tại Trung Quốc năm 2022.
Theo Safeguard Defenders, sau những hoạt động của Lý Dĩnh, lực lượng an ninh Trung Quốc đã nhiều lần đến gặp cha mẹ ông tại Trung Quốc, gây sức ép yêu cầu ông ngừng đăng tải thông tin và trở về nước. Gia đình ông còn bị đe dọa cắt lương hưu và bị lắp camera giám sát bên ngoài nhà.
Tổ chức này cũng cho rằng các cá nhân có liên hệ với những hội đoàn Trung Quốc tại Ý đã tìm cách tiếp cận Lý Dĩnh. Vụ việc sau đó trở thành đối tượng điều tra của cơ quan chức năng Ý vì nghi vấn theo dõi và quấy rối xuyên quốc gia.
Theo báo cáo, những trường hợp này cho thấy nguy cơ đàn áp xuyên quốc gia, tức việc một chính quyền tìm cách giám sát, gây áp lực hoặc đe dọa những người đang sinh sống bên ngoài lãnh thổ của mình.
Safeguard Defenders cho rằng các mạng lưới liên lạc ở nước ngoài không chỉ phục vụ hoạt động cộng đồng mà còn có thể được sử dụng để kết nối với cơ quan công an, tư pháp và các tổ chức chính trị tại Trung Quốc. Đây là kết luận của tổ chức nghiên cứu, không đồng nghĩa tất cả các hội đoàn người Hoa đều tham gia những hoạt động như vậy.
Đối với Canada, những phát hiện mới tiếp tục đặt ra câu hỏi về khả năng các chính quyền nước ngoài tác động đến đời sống riêng tư và quyền tự do của những người đang cư trú hợp pháp tại đây.
Vụ việc tại Vancouver đặc biệt gây chú ý bởi hoạt động liên lạc được mô tả bắt nguồn từ một bất đồng gia đình thông thường, nhưng lại có sự tham gia của một người thuộc mạng lưới liên kết với các cơ quan chính quyền Trung Quốc.
Báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường giám sát các hoạt động can thiệp từ nước ngoài, đồng thời bảo đảm người dân Canada và những người nhập cư, du học sinh được bảo vệ quyền riêng tư, quyền tự do bày tỏ quan điểm và không phải chịu sức ép chính trị từ chính quyền nước khác.