Thủ tướng Canada Mark Carney đã có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 17 tháng 11 năm 2026 tại thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc. Hai bên đồng ý tiếp tục cắt giảm thuế quan, mở rộng hợp tác thương mại, đầu tư, năng lượng và giáo dục.

Cuộc gặp diễn ra bên lề Hội nghị Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, gọi tắt là APEC, được tổ chức từ ngày 18 đến 19 tháng 11.

Theo Văn phòng Thủ tướng Canada, Trung Quốc đồng ý giảm thêm thuế quan đối với các mặt hàng xuất khẩu của Canada có tổng giá trị khoảng 400 triệu đô la, bao gồm thịt heo đông lạnh, tôm nước lạnh, ốc vòi voi, hải sâm và cá bơn Greenland.

Đổi lại, chính phủ Canada đồng ý mở rộng danh sách miễn thuế đối với 32 loại sản phẩm thép và nhôm nhập khẩu từ Trung Quốc mà nguồn cung trong nước hiện không đủ hoặc không có khả năng đáp ứng.

Hai nước cũng thống nhất chọn năm 2027 là “Năm thương mại điện tử Canada – Trung Quốc”, đồng thời Ottawa sẽ cử một phái đoàn thương mại quy mô lớn đến Trung Quốc để thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước.

Đáng chú ý, Canada sẽ đóng góp 8 triệu đô la cho Hội đồng Hợp tác Quốc tế về Môi trường và Phát triển Trung Quốc, một tổ chức chuyên đưa ra các khuyến nghị về chính sách môi trường cho chính phủ Trung Quốc. Ottawa cũng sẽ dành 850.000 đô la tiền học bổng để hỗ trợ 850 sinh viên Canada theo học tại các trường đại học Trung Quốc.

Ngoài thương mại, hai nhà lãnh đạo còn thảo luận về hợp tác chống buôn bán ma túy xuyên biên giới, khai thác dầu khí, năng lượng tái tạo và năng lượng hạt nhân.

Đây là bước tiến tiếp theo trong quan hệ Canada – Trung Quốc kể từ chuyến thăm Bắc Kinh của ông Carney vào tháng 1 năm nay, khi Ottawa đồng ý cho phép nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm với mức thuế ưu đãi 6,1%, thay vì mức thuế 100% trước đó. Đổi lại, Trung Quốc giảm thuế đối với hạt cải dầu và một số sản phẩm nông nghiệp Canada.

Việc Canada ngày càng xích lại gần Trung Quốc đang vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ phía Hoa Kỳ. Ông Peter Navarro, cố vấn thương mại cấp cao của Tổng thống Donald Trump, cáo buộc Thủ tướng Carney đang sử dụng Trung Quốc để gây sức ép lên Mỹ, đồng thời cảnh báo rằng Trung Quốc có thể “nuốt chửng Canada”.

Tuy nhiên, xét về quy mô thương mại, Canada vẫn phụ thuộc rất lớn vào thị trường Hoa Kỳ. Trong năm 2025, Canada xuất khẩu 35,1 tỷ đô la hàng hóa sang Trung Quốc và nhập khẩu 90,5 tỷ đô la. Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 561,1 tỷ đô la và nhập khẩu đạt 362,2 tỷ đô la.

Tại Canada, các chính trị gia đối lập cũng bày tỏ lo ngại về việc chính phủ tăng cường quan hệ với Bắc Kinh.

Dân biểu Stephanie Kusie thuộc Đảng Bảo thủ cảnh báo rằng việc mở cửa thị trường cho xe điện Trung Quốc có thể đe dọa việc làm trong ngành ô tô và an ninh quốc gia Canada. Trong khi đó, dân biểu Jenny Kwan thuộc Đảng Dân chủ Mới kêu gọi Thủ tướng Carney đề cập đến vấn đề can thiệp nước ngoài và các hoạt động đàn áp xuyên quốc gia của chính quyền Trung Quốc.

Các tổ chức nhân quyền cũng yêu cầu ông Carney lên tiếng về tình trạng đàn áp người tập Pháp Luân Công và việc giam giữ những nhà hoạt động ủng hộ dân chủ tại Hong Kong.

Mặc dù trước chuyến công du, Thủ tướng Carney cho biết ông sẽ đề cập đến vấn đề can thiệp nước ngoài với Chủ tịch Tập Cận Bình, nhưng thông cáo của Văn phòng Thủ tướng sau cuộc gặp chưa cho biết liệu các vấn đề nhân quyền và can thiệp nước ngoài có được đưa ra thảo luận hay không.

Những thỏa thuận mới cho thấy chính phủ Canada đang đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa quan hệ thương mại nhằm giảm sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ. Tuy nhiên, việc mở rộng hợp tác với Trung Quốc cũng đặt ra những thách thức đối với Ottawa trong việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế, an ninh quốc gia, nhân quyền và quan hệ với các đồng minh truyền thống.