Cơ quan Bầu cử Alberta, gọi là Elections Alberta, dự kiến đề xuất sửa đổi luật bầu cử sau khi xảy ra nhiều sai sót trong quá trình kiểm phiếu, khiến kết quả cuộc trưng cầu dân ý ngày 19 tháng 10 không được công bố đúng thời hạn quy định.
Theo thông báo ngày 24 tháng 10, luật hiện hành yêu cầu kết quả kiểm phiếu sơ bộ phải được công bố trong vòng 48 giờ sau khi kết thúc bỏ phiếu. Tuy nhiên, Elections Alberta thừa nhận không thể đáp ứng thời hạn này, dù đã huy động hơn 47.000 nhân viên phục vụ cuộc trưng cầu dân ý.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sai sót trong quy trình xử lý phiếu tại một số địa điểm bỏ phiếu.
Theo quy định được sửa đổi năm 2025, kết quả phải được thống kê riêng cho từng khu vực bỏ phiếu, thay vì gộp chung theo địa điểm bỏ phiếu như trước. Vì vậy, mỗi khu vực phải có thùng phiếu riêng, nhưng một số địa điểm lại sử dụng chung thùng phiếu cho nhiều khu vực, có nơi phục vụ đến 11 khu vực khác nhau.
Sai sót này buộc nhân viên bầu cử phải phân loại lại hàng loạt lá phiếu bằng tay, dựa trên chữ ký tắt hoặc ký hiệu của nhân viên đã phát phiếu. Công việc mất nhiều thời gian vì luật Alberta yêu cầu toàn bộ phiếu phải được kiểm đếm thủ công.
Ở một số nơi, việc phân loại theo từng khu vực không thể thực hiện được, nên kết quả phải được gộp lại để báo cáo. Tuy nhiên, Elections Alberta khẳng định tất cả lá phiếu đều được ghi nhận và đưa vào kết quả kiểm đếm, không có phiếu nào bị bỏ sót.
Cơ quan này cũng nhấn mạnh sự chậm trễ không phải do thiếu nhân viên kiểm phiếu. Những địa điểm tuân thủ đúng quy trình đều công bố kết quả trong thời hạn 48 giờ.
Cuộc trưng cầu dân ý năm nay gồm 10 câu hỏi riêng biệt, với tổng cộng hơn 20,5 triệu lượt lựa chọn hợp lệ được ghi nhận. Khoảng 40% số phiếu được bỏ trong giai đoạn bỏ phiếu sớm và 34% trong ngày bầu cử chính thức.
Theo kết quả sơ bộ, khoảng 75% cử tri bác bỏ đề xuất tiến tới một cuộc trưng cầu dân ý có tính ràng buộc về việc Alberta tách khỏi Canada. Cử tri cũng ủng hộ 5 đề xuất liên quan đến nhập cư, điều kiện tiếp cận các dịch vụ công do tỉnh bang tài trợ và yêu cầu chứng minh quốc tịch khi bỏ phiếu, nhưng bác bỏ 4 đề xuất sửa đổi Hiến pháp Canada.
Elections Alberta thông báo hoàn tất việc kiểm phiếu sơ bộ lúc 9 giờ 14 phút tối ngày 24 tháng 10, tức năm ngày sau cuộc bỏ phiếu. Kết quả chính thức dự kiến được công bố ngày 29 tháng 10, sau khi các viên chức kiểm tra lại số phiếu và hồ sơ liên quan. Việc kiểm phiếu lại có thể được thực hiện nếu phát hiện số liệu không khớp.
Trong khi đó, Thủ hiến Alberta Danielle Smith yêu cầu xem xét kỹ nguyên nhân chậm trễ trước khi quyết định sửa luật.
Bà Smith đặt câu hỏi tại sao công tác kiểm phiếu không bắt đầu ngay lúc 8 giờ tối, vì sao một số điểm đã kiểm phiếu xong nhưng chưa báo cáo kết quả, và tại sao có nơi phải chờ kiểm xong cả 10 câu hỏi mới công bố số liệu.
Bà cũng dẫn chứng Quebec, nơi vẫn sử dụng phương pháp kiểm phiếu bằng tay nhưng có thể công bố kết quả bầu cử nhanh hơn nhiều.
Thủ hiến Smith muốn Elections Alberta ra điều trần trước một ủy ban độc lập để giải thích những bất cập, đồng thời lắng nghe ý kiến của người dân về quy trình bầu cử.
Nếu kết quả rà soát cho thấy cần thiết, chính quyền Alberta có thể trình các sửa đổi luật vào mùa xuân năm 2027.
Về phía Elections Alberta, cơ quan này dự kiến đề xuất thay đổi các quy định về kiểm phiếu thủ công và thời hạn công bố kết quả trưng cầu dân ý, nhằm tránh lặp lại tình trạng chậm trễ tương tự trong những cuộc bỏ phiếu sau này.
